Türkiye`de Kutuplaşmayı Azaltmaya Yönelik Stratejiler ve Araçlar Projesi`nin (TurkuazLab) “Kutuplaşmayı Aşmanın Yolları: Deneyimler ve Arayışlar” konferansında konuşan TurkuazLab Bilimsel Koordinatörü ve İstanbul Bilgi Üniversitesi Uluslararası İlişkiler Bölümü öğretim üyesi Prof. Dr. Emre Erdoğan, “Kutuplaşma bir arada yaşamamızı engelliyor ve engellemeye devam edecek. Bu büyük bir sorun ve küresel bir salgın” dedi. 

Türkiye`de Kutuplaşmayı Azaltmaya Yönelik Stratejiler ve Araçlar Projesi`nin (TurkuazLab) sonuçlarının tartışıldığı, “Kutuplaşmayı Aşmanın Yolları: Deneyimler ve Arayışlar” başlıklı konferans dün İstanbul Bilgi Üniversitesi Santral İstanbul Kampüsü`nde düzenlendi. 2020`nin mart ayında başlayan TurkuazLab Projesi Marshall Fonu (GMF) ve İstanbul Bilgi Üniversitesi Göç Çalışmaları Uygulama ve Araştırma Merkezi (BİLGİ-Göç) iş birliğinde, İsveç Uluslararası Kalkınma İş Birliği Ajansı`nın (SIDA) finansal desteğiyle yürütülüyor. 

TurkuazLab Projesi, Türkiye toplumunda kutuplaşma ve bunun verdiği zararlar hakkında farkındalık yaratmayı; Türkiye`de insan hakları, sosyal uyum ve ötekine saygının hâkim olduğu bir ekosisteme katkı sağlamayı hedefliyor. Bu amaçla proje kapsamında sivil toplum, akademi, medya ve ilgili aktörleri kutuplaşmayı azaltacak stratejiler ve araçlar ile donatmaya yönelik çalışmalar gerçekleştirildi. Projenin sonuçlarının paylaşıldığı konferansta kutuplaşmanın eğitim, medya, sanat, sivil toplum gibi farklı alanlardaki yansımaları ve çözüm önerileri tartışıldı.   

"KUTUPLAŞMA DEMOKRASİLERİN TEMELİNİ EROZYONA UĞRATIYOR" 

Konferansın açış konuşmasını yapan Marshall Fonu (GMF) Ankara Ofisi Direktörü Özgür Ünlühisarcıklı, şöyle konuştu:

“Kutuplaşma dediğimiz zaman sadece ülkemizde olan bir meseleden bahsetmiyoruz. Kutuplaşma günümüze özgü bir problem de değil. İletişim teknolojilerinin, sosyal medyanın gelişmesi ve bireyler arasındaki dolaylı etkileşimin artması hem kutuplaşmada bir çarpan etkisi yarattı hem de onu daha görünür bir hale getirdi. Kutuplaşma dünyada birçok ülkede önemli bir sorun haline geldi; çünkü katılımcı ve çoğulcu demokrasilerin temelini erozyona uğratıyor. Çoğunlukçu ve popülist siyasetin önünü açıyor, toplumları kötücül etki operasyonlarına karşı açık hale getiriyor, sosyal sermayeyi düşürerek toplumsal etkileşimin, iş birliğinin maliyetini artırıyor. Ülkelerin kalkınmasını dahi sekteye uğrattığını söyleyebiliriz.” 

İsveç Uluslararası Kalkınma İşbirliği Ajansı (SIDA) Program Yöneticisi Ebru Ağduk ise “Dünyada kutuplaşmanın arttığı, hoşgörünün azaldığı bir eğilim giderek artıyor. Kendimize reva gördüğümüz hakları başkasına reva görmediğimiz bir dönemden geçiyoruz. Bu yüzden de bu projeyle edinilen araçları önemsiyoruz. Her bireyin kutuplaşmadaki payını anlayabilmesi bizim için oldukça önemli. SIDA olarak toplumda farklı yerlerde duran bireyleri bir araya getirebilecek girişimleri, fırsatları daha çok desteklemeyi hedefliyoruz” diye konuştu. 

"HEM TÜRKİYE HEM DÜNYA İÇİN ORTAK AKIL ÜRETMEK ZORUNDAYIZ"  

İstanbul Bilgi Üniversitesi Göç Çalışmaları Uygulama ve Araştırma Merkezi Müdürü Prof. Dr. Pınar Uyan Semerci ise şunları söyledi:

“TurkuazLab Projemizin çıkış noktası farklılıkların karşılaşması, evlerimizin kapılarını açmak, ötekiyle korkmadan temas edebileceğimiz imkânlar yaratmaktı; ancak bunu amaçlarken projemiz pandemi sürecine denk geldi. TurkuazLab olarak kutuplaşmaya tek başına çözemeyeceğimiz bir sorun olarak baktık ve bir ekip olarak çalıştık. Hiçbirimizin elinde sihirli bir değnek yok. Bugün hem Türkiye hem de dünya için ortak akıl üretmek zorundayız. Kutuplaşmayı besleyen algıları değiştirmeden, beraber yürümeye dair bir kaygı taşımadan, öteki olarak gördüklerimizin temel haklarını kendi hakkımız gibi görmeden bu doğrultuda ilerleyebilmenin mümkün olmadığını biliyoruz.”

"KUTUPLAŞMA KÜRESEL BİR SALGIN"

Kutuplaşmanın toplum içerisinde zaman zaman inkar edilen bir kavram olarak öne çıktığını belirten TurkuazLab Bilimsel Koordinatörü ve İstanbul Bilgi Üniversitesi Uluslararası İlişkiler Bölümü öğretim üyesi Prof. Dr. Emre Erdoğan, “Kutuplaşma olmazsa siyaset olmaz diyenler, kutuplaşmanın etkilerini yakıcı bir şekilde hissetmiyor olabilirler. Elbette herkesin fikirleri ayrı olabilir. Ancak kutuplaşma insanlar arasında bireysel bir sorun olarak da ortaya çıkıyor.  Bizim üzerinde durduğumuz, bireyler arası kutuplaşma, hatta siyasal ve duygusal kutuplaşma. Bu bizim bir arada yaşamamızı engelliyor ve engellemeye devam edecek. Bu büyük bir sorun ve küresel bir salgın” dedi.  

"SANAT KUTUPLAŞMAYA KARŞI ÇOK KUVVETLİ BİR ARAÇ"

Sanatın kutuplaşmaya karşı birleştirici özelliğini vurgulayan İstanbul Bilgi Üniversitesi İletişim Fakültesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Itır Erhart ise “Sanat izleyici, dinleyici olarak bizi birleştirici bir ortamda var edebiliyor. Bir konsere gidip, çok farklı görünen, ideolojileri çok farklı olan insanlar, aynı şarkılara aynı coşkuyla eşlik edebiliyor. Aynı oyunlara birlikte gülebiliyoruz. Bu çok değerli ve kutuplaşmayı aşmak için kritik önem taşıyor” dedi.  

"KUTUPLAŞMAYI AŞMAK İÇİN EMPATİ TEK BAŞINA YETERLİ DEĞİL"

Eğitim Reformu Girişimi Direktörü Işık Tüzün ise okullarda farklı arka planlardan gelen öğrencilerin bir arada bulunmasının kutuplaşmaya müsait bir ortamı da beraberinde getirebileceğine dikkat çekerek sınıfta bulunan eğitimcinin tutumunun kutuplaşmayı aşabilmek için önemli olduğunu söyledi. Tüzün, sözlerini şöyle sürdürdü:

“Eğitimin potansiyeli bu alanda da çok yüksek. Her çocuğun, her öğrencinin değerli hissettiği ve kabul gördüğü bir yapı gerekiyor. Kapsayıcı eğitim doğrultusunda bu yapıların şekillenmesi önem taşıyor. Sosyal duygusal öğrenmenin temel yeterliliklerinden biri sosyal farkındalık, diğeri de ilişki becerileri. Bu ikisi de doğrudan uzlaşı, bir arada yaşam ve diyalog kültürüne hizmet eden yetkinlikler. Empati de tek başına yeterli değil. Empati yalnızca kendi gibi düşünenlere yöneltildiğinde, kutuplaştırmayı artırıcı bir etki de yaratabiliyor. Bu nedenle empatiyi destekleyen hak temelli duruşlara ihtiyaç var.”

"MEDYA VE KUTUPLAŞMA İLİŞKİSİ ÇOK KATMANLI SORUN"

Türkiye`de medya ile kutuplaşma ilişkisinin çok katmanlı bir sorun olduğunu belirten Gazeteci Afşin Yurdakul ise medyanın iş modeli, reklam ve reyting döngüsünün kutuplaşmayı tetikleyen bir ortam yarattığını dile getirdi. Kutuplaşmanın yalnızca Türkiye`de yaşanmadığını, ABD`de ve Batı ülkelerinde de mevcut olduğunu belirten Yurdakul “ABD`de duygusal kutuplaşmadaki tırmanış ‘partizan kablolu televizyon kanallarının` medya dünyasına girişleriyle aynı döneme denk geldi.  Medyada partizan içeriğe maruz kaldıkça dünyayı gördüğünüz nokta şekilleniyor ve kişiler kendilerini rahat hissettikleri konfor alanlarından çıkmıyorlar” dedi.  

TURKUAZLAB PROJESİ`NİN SONUÇLARI AÇIK ERİŞİM OLARAK YAYINLANDI  

TurkuazLab Projesi kapsamında 2020 yılında 29 ilin mahalle ve köylerinde Türkiye`nin 18 yaş üstü nüfusunu temsil eden 4006 kişiyle “Türkiye`de Kutuplaşmanın Boyutları 2020 Araştırması” yürütüldü ve Eylül 2021 itibarıyla Türkiye`nin on farklı ilinde il çalıştayları gerçekleştirildi. Projenin sonuçları “Kutuplaşmayı Nasıl Aşarız?” başlıklı kitapla açık erişim olarak okuyucuyla buluştu.  

Kitabın ve araştırma sonuçlarının TurkuazLab websitesinde paylaşıldığını söyleyen proje ekibinden İstanbul Bilgi Üniversitesi Sosyal ve Beşeri Bilimler Fakültesi Dr. Öğr. Üyesi Tuğçe Erçetin, “Proje kapsamında oyunlaştırılmış çevrimiçi eğitim araçları hazırladık. Fanus Oyunu, Tahmin Oyunu ve KAÇİ: Kareliler ve Çizgililer Ülkesi oyunlarıyla kullanıcıların kutuplaşmaya yönelik tutumlarına ya da yakın çevrelerine eleştirel bakmasını ve farkındalık kazanmasını amaçlıyoruz. Oyunları zihniyet değişimini mümkün kılan bir müdahale aracı olarak görüyoruz” dedi. 

Proje hakkında ayrıntılı bilgi www.turkuazlab.org  web sitesinden alınabiliyor.