İran’ın ulusal para biriminin değer kaybının tetiklediği protestolar beşinci gününü geride bıraktı. İran merkezli yarı resmi Fars Haber Ajansı’na göre İran’ın güneybatısındaki Lordegan kentinde çıkan çatışmalarda iki kişi hayatını kaybetti. Ajans ayrıca, İran’ın batısındaki Azna kentinde üç, Kouhdasht kentinde de bir kişinin öldüğünü bildirdi. Norveç merkezli insan hakları örgütü Hengaw ise Marvdasht kentinde Khodadad Shirvani isimli bir gencin güvenlik güçleri tarafından öldürüldüğünü duyurdu.

Hengaw ayrıca  Lordegan’da hayatını kaybedenlerin Ahmed Celil ile Seccad Velamaneş isimli protestocular olduğunu açıkladı. İnsan hakları örgütü, protesto eylemleri sırasında farklı kentlerde güvenlik güçlerinin aralarında kadın ve çocukların da olduğu 29 kişiyi gözaltına aldığını belirtti.  

Devlet medyasına göre, taşlı saldırılar sonucunda 13 polis ve Besic üyesi (milis-polis) yaralandı. Sosyal medyada paylaşılan görüntülerde, protestocular ile güvenlik güçleri arasında yaşanan çatışma sırasında araçların ateşe verildiği, göstericilerin ülkenin dini yönetimini hedef alan sloganlar attığı görülüyor. 

Ülke genelinde ‘soğuk hava nedeniyle’ okullar, üniversiteler ve kamu kurumlarında tatil ilan edildi.

Protestolar nasıl başladı?

Protestolar, İran riyalinin serbest piyasada sert biçimde değer kaybetmesiyle tetiklendi. Temmuz ayında bir milyon İran riyalinin altında olan dolar kuru, son aylarda giderek yükseldi. Kur, 28 Aralık Pazar günü 1 milyon 440 bin riyalin üzerine çıkarken, önceki hafta açıklanan resmi yıllık enflasyon oranı yüzde 52’nin üzerine çıktı.

Eylemler ilk olarak 28 Aralık’ta öğleden sonra, elektronik mağazalarının yoğun olduğu Tahran’daki Alaeddin Pasajı’nda başladı. İşletmeciler, artan maliyetler ve ekonomik daralma nedeniyle iş yerlerini kapattı. Ertesi gün protestolar, Tahran’daki Büyük Çarşı başta olmak üzere kentin diğer ticaret merkezlerine yayıldı. Üçüncü gününe dün giren protestolarda, çarşı esnafı birçok noktada kepenk kapattı.

Salı günü eylemler İsfehan, Kerec, Kirmanşah, Meşhed ve Şiraz gibi kentlere de sıçrarken, başkent Tahran’da İran Bilim ve Teknoloji Üniversitesi, Şehid Beheşti Üniversitesi ve Tahran Üniversitesi dahil olmak üzere birçok üniversitede de protesto gösterileri düzenlendi.

Yönetimin tepkisi ne oldu?

Güvenlik güçleri ve Besic gruplarının protestoculara sert müdahalesinin yanı sıra, protestoların şiddetlenmesini önlemek amacıyla kent merkezlerinde önlemler artırıldı. İran’ın reformist Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan dün, hükümetinin protestocuların “meşru taleplerini” dinleyeceğini söyledi ve İran’a ‘düşmanlarının uyguladığı’ ekonomik baskılar karşısında ulusal birlik çağrısı yaptı. Öte yandan, pazartesi günü Merkez Bankası Başkanı istifasını sundu ve yerine Merkez Bankası eski Başkanı Abdülnasır Hemmati getirildi. Ancak İran’ın Dini Lideri Ali Hamaney başta olmak üzere karar alıcı siyasi elitlerinden henüz protestolara ilişkin tutumu netleşmedi.

İran Başsavcısı Muhammed Movahedi-Azad, ekonomik sıkıntılar nedeniyle düzenlenen son protestoların meşru olduğunu söyledi ancak ardından “Ekonomik protestoları güvensizlik yaratma, kamu malına zarar verme ya da dışarıdan kurgulanmış senaryoları hayata geçirme aracına dönüştürmeye yönelik her girişim, kaçınılmaz olarak hukuki, orantılı ve kararlı bir karşılıkla karşılaşacaktır” ifadelerini kullandı.