Türkiye’de sol olmak, uzun zamandır siyaset yapmaktan çok bir ruh hâline dönüştü. Bir kimlik, bir kültür, bir nostalji biçimi… Ama tam da burada temel problem başlıyor: Türkiye solu yıllardır kendisini tarihin öznesi değil, trajik kahramanı olarak konumlandırıyor. Kazanmak için değil, “haklı çıkmak” için siyaset üretiyor.

Ve haklı çıkmanın büyülü konforu, yenilginin sürekliliğini besliyor.

Türkiye’de kendisini sosyalist, devrimci ya da solcu olarak tanımlayan geniş çevrelerin önemli bir kısmı bugün toplumu dönüştürme iddiasını büyük ölçüde kaybetmiş durumda. Onun yerine ortaya çıkan şey, romantik bir mağlubiyet estetiği. Sürekli yenilen ama her yenilgiyi ahlaki üstünlüğe çeviren bir siyasal kültür.

Çünkü Türk solu uzun zamandır halka ulaşmaya değil, birbirine konuşmaya çalışıyor.

Kendi jargonuna hapsolmuş, kendi tarih anlatısını kutsallaştırmış, kendi küçük çevresini “öncü” ilan etmiş ama toplumun geri kalanını anlamaya dair ciddi bir çaba göstermeyen bir siyasal kapanma hâli var. Üniversite kantinlerinden çıkamayan, sosyal medyada slogan yarışına dönen, teorik doğruculukla toplumsal etkisizliği birbirine karıştıran bir yapı…

Acı olan şu: Türkiye’de solun siyaset üretemediği bir dönemde toplumun sol talepleri hiç olmadığı kadar büyüyor.

Barınamayan gençler… Borç batağındaki emekliler… Güvencesiz çalışan milyonlar… Tarikatlara teslim edilmiş eğitim sistemi… Çökertilmiş sendikalar… Derinleşen sınıf uçurumu…

Normal şartlarda bunların tamamı güçlü bir sol siyasetin yükseliş zemini olmalıydı. Ama olmadı. Çünkü Türkiye solu yıllardır gerçek toplumsal meseleleri örgütlemek yerine kendi iç ideolojik saflaşmalarıyla meşgul.

Birbirini “revizyonist”, “liberal”, “ulusalcı”, “kimlikçi”, “muhafazakar” diye tasnif etmekten topluma sıra gelmiyor.

Üstelik bu sadece örgütsel parçalanma meselesi de değil. Bu aynı zamanda zihinsel bir kibir problemi. Türkiye solunun önemli bir kısmı halkı dönüştürülecek bir nesne olarak görüyor ama halkın gerçek duygularını anlamaya çalışmıyor. Dindarlığı sadece gericilik, milliyetçiliği sadece faşizm, muhafazakârlığı sadece bilinçsizlik olarak okuyan indirgemeci bir yaklaşım, toplumsal gerçekliği açıklamak yerine onu küçümsüyor.

Sonra da dönüp şu soru soruluyor: “Halk neden sola gelmiyor?”

Belki de mesele halkın sola gelmemesi değil, solun halka gitmeyi reddetmesi.
Türkiye solu yıllarca işçi sınıfını romantize etti ama gerçek işçiyi kaybetti. Fabrikadaki adamın dilini değil, teorik metinlerin dilini konuştu. Emekçiyi bir politik özne olmaktan çok afiş figürüne dönüştürdü. Sendikal alanın çöküşü karşısında yeni örgütlenme biçimleri geliştiremedi. Dijital çağın emek rejimini okuyamadı. Kuryeleri, freelance çalışanları, plaza emekçilerini, işsiz gençliği bütünlüklü bir sınıf siyaseti içinde örgütleyemedi.

Çünkü hâlâ 1970’lerin hayaletiyle siyaset yapılıyor.
Oysa dünya değişti. Sınıf yapısı değişti. İletişim biçimleri değişti. İktidar teknikleri değişti. Ama Türkiye solunun önemli bir bölümü hâlâ aynı ezber cümlelerle, aynı poster estetiğiyle, aynı ritüellerle var olmaya çalışıyor.

Bir başka temel problem ise Türkiye solunun siyaseti ahlaki bir arınma alanına çevirmesi. Solcu olmak artık birçok çevrede toplumu değiştirme iradesinden çok bir “iyi insan” sertifikası gibi kullanılıyor. Böyle olunca siyaset, güç ilişkilerini değiştirme mücadelesi olmaktan çıkıp vicdani bir performansa dönüşüyor.

O yüzden Türkiye’de sol çoğu zaman iktidarı hedeflemiyor. İktidarı küçümsüyor.
Çünkü iktidar istemek “kirlenmek” gibi görülüyor. Bu yüzden genişlemek yerine saf kalmak tercih ediliyor. Kitleselleşmek yerine “çizgiyi korumak” kutsanıyor. Sonuçta ortaya, sürekli bölünen ama asla büyümeyen yapılar çıkıyor. 

Türkiye sosyalist hareketinin tarihine bakıldığında da bu parçalanmanın neredeyse yapısal bir karakter taşıdığı görülüyor. Farklı teorik akımlar, ideolojik saflaşmalar ve konjonktürel kırılmalar sürekli yeni bölünmeler üretmiş durumda. 
Üstelik Türk solunun Kemalizmle ilişkisi de hala tartışmalı. Anti-emperyalizm ile devletçilik, halkçılık ile vesayetçilik, devrimcilik ile bürokratik modernleşme arasında sıkışmış tarihsel bir gerilim hâlâ sürüyor. 

Bugün gelinen noktada Türkiye solu çok ciddi bir yol ayrımında.

Ya geçmişin romantik mağlubiyetini kutsamaya devam edecek… Ya da gerçekten siyaset yapmayı öğrenecek.
Çünkü siyaset sadece doğruyu söylemek değildir. İnsanları ikna etmektir. Örgütlemektir. Güç biriktirmektir. Toplumsal karşılık üretmektir.

Türkiye solu yıllardır devrim anlatıyor ama market fiyatlarını konuşan insanı küçümsüyor. Emperyalizmi anlatıyor ama çocuğuna süt alamayan babanın çaresizliğine temas edemiyor. Düzeni değiştirmekten söz ediyor ama düzenin altında ezilen insanın gündelik korkularını anlamıyor. Halkı bilinçlendirmeye çalışıyor ama önce halkın neden yorulduğunu dinlemiyor.

Oysa bu ülkenin insanları teori değil, temas arıyor. Büyük tarihsel anlatılar değil, yanında duran bir siyaset görmek istiyor. Çünkü açlık ideolojik değildir. Yoksulluk teorik bir tartışma değildir. Geçim derdi akademik bir kavram hiç değildir.
Belki de Türk solunun artık ilk kez aynaya bakıp şu soruyu sorması gerekiyor: Biz gerçekten halk için mi siyaset yapıyoruz, yoksa birbirimize haklı görünmek için mi? 

Haklı olmak sonucu değiştiriyor mu? Haklı olmak insanların cebine para koyuyor mu? Haklı olmak halk için yeterli mi? 

Güçlü olmak demek size oy veren emeklinin, işçinin, öğrencinin ekonomik olarak direnebilecek güçte olması, muhakeme yapabilmesi ve bazı şeylerden fedakarlık edebilmesi demek. Bu ülkede insanların feda edecek 1 lirası 1 günü dahi kalmadı. 

Devrim yapmak için önce yoksulluğu slogan olarak değil hayatın bir gerçeği olarak görmek gerekir. 

Devrim yapmak için 1 Mayısta kafsında baret, sol yumruğunu havaya kaldırmış işçi posterleri arkasında poz vermek yerine, geçinemeyen işçinin omuzuna dokunmak gerekir. 

Devrim yapmak için yalnızca haklı olmak değil, aynı zamanda güçlü de olmak gerekir.